Met freelancers kunt u zich als ondernemer in een aantal
gevallen een hoop geld, moeite en verplichtingen besparen. Toch is
waakzaamheid geboden want de term ‘freelance' heeft op zich geen
juridische waarde. De opdrachtgever moet soms toch belasting en premies
betalen. En het gevaar van een arbeidsovereenkomst ligt op de loer.
VOORDELEN
Het inschakelen van freelancers kan voor u grote
voordelen hebben. Op voorwaarde dat de freelancer bij de Belastingdienst
als ondernemer te boek staat en er ook geen premies aan de
uitvoeringsinstelling afgedragen hoeven te worden, kunnen freelancers
relatief goedkoop zijn.
Een ander belangrijk pluspunt is dat u door het
inschakelen van freelancers flexibel kunt inspelen op ontwikkelingen in de
markt. Zonder een werknemer in dienst te hoeven nemen, kan de onderneming
toch beschikken over specialistische vaardigheden of tijdens grote drukte
aan de vraag voldoen.
BESPARING
Het belangrijkste voordeel is dat een freelancer alleen
voor de opdracht of opdrachten zelf betaald hoeft te worden. U bespaart
zichzelf hiermee een groot aantal kosten die u wel heeft bij werknemers. Een groot aantal elementen die de totale kosten van een
werknemer bepalen, zijn in het geval van de freelancer niet van
toepassing.
TARIEVEN
De prijzen van freelancers kunnen enorm verschillen:
beginnende tekstschrijvers nemen soms al genoegen met f 20,- per uur,
terwijl sommige adviseurs f 400,- per uur vragen.
De meeste freelancers vragen een uurtarief dat ergens
tussen de
f 100,- en f 200,- ligt.
Uiteraard worden definitieve prijsafspraken met
freelancers altijd bepaald door het mechanisme van vraag en aanbod. Hoewel
sommige beroepsorganisaties zoals de Nederlandse Vereniging van
journalisten richtlijnen hebben voor uurtarieven, staat het de ondernemer
bij een groot, kwalitatief voldoende aanbod uiteraard vrij om op zoek te
gaan naar de beste prijs-kwaliteitverhouding.
RISICO'S VAN LAAG TARIEF
De praktijk wijst uit dat freelancers die structureel
onder de kostprijs werken op termijn in de problemen komen. De tarieven
die ze hanteren, blijken dan bijvoorbeeld onvoldoende voor noodzakelijke
investeringen in de sfeer van opleiding en training, de aanschaf van
nieuwe apparatuur en de uitbreiding of verbouwing van bedrijfsruimte. Ook
bestaat er een gerede kans dat u te maken heeft met een beginnende
freelancer, met alle gevaren van dien.
DE 'ECHTE' FREELANCER
De freelancer die zelfstandige is, is de 'echte'
freelancer. Deze freelancer is juridisch en fiscaal een ondernemer, die
zijn opdrachten te allen tijde verricht met behoud van de eigen
zelfstandigheid en vrijheid. Opdrachtgevers zijn niet premieplichtig voor
de werknemersverzekeringen (WW, WAO en Ziekenfondswet) of
inhoudingsplichtig voor de loonbelasting/premie volksverzekeringen.
Een freelancer is een zelfstandig ondernemer als:
- Hij duidelijke ondernemersrisico's loopt.
- De freelancer meerdere opdrachtgevers heeft.
- De freelancer in principe onafhankelijk is van zijn
verschillende opdrachtgevers. Een freelancer wordt niet als economisch
onafhankelijk beschouwd als hij ten minste de helft van zijn inkomen
verdient bij één opdrachtgever.
- Er een inschrijving is bij het handelsregister van de
Kamer van Koophandel.
- Investeringen gedaan zijn.
- Er sprake is van bedrijfskapitaal
- Er een aparte bedrijfsruimte is.
- Er debiteuren en crediteuren zijn.
- Er sprake is van concurrentie.
- De freelancer voldoende werk heeft. De vuistregel is
dat de freelancer minstens achthonderd uur per kalenderjaar freelance
arbeid verricht, hetgeen neerkomt op twintig uur per week.
- De inkomsten uit arbeid onzeker zijn.
- De freelancer variabele inkomsten heeft.
- Er geen toezicht is op de manier van werken.
- Gewerkt en gefactureerd wordt met een eigennaam of
een bedrijfsnaam.
- Een boekhouding aanwezig is.
- Er een BTW-nummer is.
- De freelancer particuliere verzekeringen voor
arbeidsongeschiktheid, ziekte en pensioen afgesloten heeft.
GEEN GEZAGSVERHOUDING
Een van de belangrijkste verschillen tussen freelancers
en werknemers is het ontbreken van een gezagsverhouding tussen
opdrachtgever en freelancer. Dit betekent uiteraard niet dat de
opdrachtgever geen aanwijzingen of instructies kan geven. Maar het is
uiteindelijk de freelancer die naar eigen inzicht de werkzaamheden moet
uitvoeren.
De overeenkomst met een echte zelfstandige biedt dus een
waarborg tegen het risico dat u belasting en premies moet afdragen en het
mogelijke gevaar van een arbeidsovereenkomst. Als u twijfelt aan de
economische onafhankelijkheid van een van de freelancers, kunt u het beste
het concrete geval voorleggen aan de Belastingdienst en/of de
uitvoeringsinstelling. Al zullen deze instanties ook niet altijd
uitsluitsel (willen) geven, omdat de regels gecompliceerd zijn en
omstandigheden snel kunnen veranderen.
DE FREELANCE OVEREENKOMST
Alle freelance contracten vallen onder een van de
volgende drie wettelijk vastgelegde arbeidsrelaties:
- de overeenkomst tot aanneming van werk;
- de overeenkomst van opdracht;
- de arbeidsovereenkomst.
De zuivere freelance overeenkomst is juridisch gezien
een overeenkomst tot aanneming van werk of een overeenkomst van opdracht.
Een freelance contract kan voor bepaalde of onbepaalde tijd worden
afgesloten.
OVEREENKOMST TOT AANNEMING VAN WERK
Aanneming van werk wordt ook wel een
resultaatsverbintenis genoemd. De aannemer brengt een bepaald stoffelijk
werk tot stand voor de aanbesteder. De aannemer is verantwoordelijk voor
het verrichte werk. Tussen beide partijen bestaat geen gezagsverhouding.
Er is dan ook geen sprake van een arbeidsovereenkomst. Het gaat om een
nauwkeurig omschreven opdracht waarbij duidelijk is:
- wat er precies moet gebeuren;
- wanneer het werk klaar is;
- tegen welke aanneemsom het werk gedaan wordt.
Aanneming van werk wordt onder meer veel gebruikt in de
bouw en verschillende technische sectoren. Het eindresultaat is vooraf
duidelijk omschreven, waardoor achteraf redelijk objectief vastgesteld kan
worden of het werk naar behoren is uitgevoerd. Is de beoordeling van het
eindresultaat vooral subjectief, zoals bijvoorbeeld een advies of een
nieuw kapsel, dan is een overeenkomst van opdracht meer geschikt.
Oplettendheid is geboden bij een regelmatige
opeenvolging van overeenkomsten van werk. Het kan zo zijn dat hierdoor het
verschil met de arbeidsovereenkomst wegvalt, omdat er een gezagsverhouding
verondersteld wordt.
Daarnaast is de Wet ketenaansprakelijkheid in principe
van toepassing. Dit houdt in dat de (hoofd)aannemer aansprakelijk is voor
het betalen van sociale premies en belasting door zijn eventuele
onderaannemers. Hetzelfde geldt op zijn beurt voor een onderaannemer die
vervolgens ook weer een onderaannemer heeft ingeschakeld.
OVEREENKOMST VAN OPDRACHT
Bij de overeenkomst van opdracht gaat het om het
uitvoeren van diensten. De freelancer verricht werkzaamheden die, zoals
het officieel zo mooi heet, uit iets anders bestaan dan het tot stand
brengen van een werk van stoffelijke aard, het bewaren van zaken, het
uitgeven van werken of het vervoeren of doen vervoeren van personen of
zaken.
Kortom, er is geen duidelijk meetbaar eindresultaat
zoals bij de overeenkomst tot aanneming van werk. De opdrachtnemer heeft
de plicht zijn uiterste best te doen het werk waarvoor hij is ingehuurd
naar tevredenheid van de opdrachtgever uit te voeren. De overeenkomst van
opdracht wordt dan ook wel een inspanningsovereenkomst genoemd. De
overeenkomst van opdracht komt met name voor bij het inschakelen van vrije
beroepsbeoefenaars zoals adviseurs of accountants.
GEEN ARBEIDSOVEREENKOMSTENRECHT
Op de zuivere freelance overeenkomst is het
overeenkomstenrecht van toepassing en niet het arbeidsovereenkomstenrecht.
In het overeenkomstenrecht is de algemene regel dat voldaan moet worden
aan eisen van redelijkheid en billijkheid. Zo zal bijvoorbeeld gedurende
de looptijd van een freelance contract de opdrachtgever, als hij werk
heeft waarvoor de freelancer zeer geschikt is, soms verplicht kunnen
worden die opdracht aan te bieden.
Omdat er geen sprake is van een arbeidsovereenkomst zijn
wettelijke bepalingen over minimumloon of vakantiegeld niet van toepassing
bij freelance contracten. U kunt hierover met de freelancer eigen
afspraken maken.
Soms toch sprake van arbeidsovereenkomst
De term `freelance' heeft op zich geen enkele juridische
waarde. Niet de naam van de overeenkomst, maar de feitelijke situatie is
bepalend. Ook al hebben beide partijen in naam een freelance contract
afgesloten, de Belastingdienst en de uitvoeringsinstelling (of de rechter)
kunnen toch bepalen dat er sprake is van een - fictieve -
arbeidsovereenkomst en dat loonbelasting en premies verschuldigd zijn. Dit
geldt ook als er een overeenkomst tot aanneming van werk of een
overeenkomst van opdracht afgesloten is.
NORMALE ARBEIDSOVEREENKOMST
In bepaalde gevallen kan de arbeidsverhouding zelfs
uitgelegd worden als een normale arbeidsovereenkomst. De freelancer krijgt
dan de rechten van de werknemer.
Loon, gezag en arbeid
Er is sprake van een normale arbeidsovereenkomst als aan
de elementen loon, gezag en arbeid voldaan wordt. Dit houdt in dat:
- De ondernemer zich verbindt loon te betalen.
- De freelancer in een gezagsverhouding staat tot de
opdrachtgever.
- De ene partij, de freelancer, zich verbindt tegenover
de andere partij, de opdrachtgever, tijdens een zekere periode,
persoonlijk arbeid te verrichten. De freelancer mag zich dus niet
zomaar door een ander laten vervangen.
REGELS FLEXWET
Door de invoering van de Wet flexibiliteit en zekerheid
zijn de regels rond arbeidsovereenkomsten aangescherpt. De rechtspositie
van de freelancer is met de Flexwet verbeterd. Eerder dan voorheen wordt
nu aangenomen dat er een arbeidsovereenkomst tussen freelancer en
opdrachtgever bestaat. Dit vloeit voort uit het `rechtsvermoeden van het
bestaan van een arbeidsovereenkomst'.
De freelancer kan een beroep op dit rechtsvermoeden doen
op het moment dat hij gedurende drie opeenvolgende maanden tegen betaling
arbeid verricht voor een opdrachtgever waarbij hij:
- wekelijks de arbeid verricht, of;
- ten minste twintig uur per maand werkt.
Het vermoeden dat er sprake is van een
arbeidsovereenkomst is weerlegbaar. Dat wil zeggen dat de mogelijkheid
bestaat het tegendeel te bewijzen, bijvoorbeeld omdat er geen
gezagsverhouding aanwezig is. Het is de taak van de ondernemer aan te
tonen dat er geen sprake is van een arbeidsovereenkomst. Oordeelt de
rechter dat er toch gesproken kan worden van een arbeidsovereenkomst, dan
is het aantal gewerkte uren in de voorafgaande drie maanden bepalend voor
het aantal uren waarop de freelancer aanspraak kan maken.
KETEN VAN OPDRACHTEN
De freelancer die telkens in feite een tijdelijke
arbeidsovereenkomst blijkt te hebben, kan ontslagbescherming eisen als hij
meer dan drie keer kort achter elkaar wordt ingeschakeld. De freelancer
kan zich beroepen op de wettelijke regels over het verlengen van
tijdelijke contracten: bij een keten van tijdelijke contracten die langer
is dan drie contracten, geldt de laatste arbeidsovereenkomst als een vaste
arbeidsovereenkomst. Een keten van tijdelijke contracten kan alleen worden
onderbroken als er tussen twee contracten een tussenperiode zit van meer
dan drie maanden.
ZELFSTANDIGHEIDSVERKLARING
Als u twijfelt of u wel met een echte freelancer te
maken heeft en of u premieplichtig bent, moet u zich toch tot de
uitvoeringsinstelling wenden. Deze kijkt dan niet naar het contract dat is
gesloten, maar naar de feitelijke situatie. Om voor de sociale
verzekeringen als zelfstandige ondernemer aangemerkt te worden moet de
freelancer onder andere investeringen hebben gedaan en economisch risico
lopen. De uitvoeringsinstelling zal van geval tot geval een oordeel
vellen. Algemene regels zijn dus moeilijk te geven.
EINDE FREELANCE OVEREENKOMST
Een freelance overeenkomst kan op meerdere manieren
eindigen. Omdat er in principe geen sprake is van een arbeidsovereenkomst,
zijn de regels uit het ontslagrecht niet van toepassing. Een freelance
overeenkomst - voor bepaalde of onbepaalde tijd - kan eindigen:
- van rechtswege door de dood van een van beide
partijen;
- door ontbinding wegens onvoorziene omstandigheden;
- wegens wanprestatie;
- met wederzijds goedvinden;
- door tussentijdse opzegging.
Een freelance contract voor bepaalde tijd eindigt
uiteraard op het moment dat de opdracht is voltooid of de afgesproken
termijn is verstreken. Gaat het om een overeenkomst van opdracht dan zijn
de regels van zogeheten aanvullend recht bepalend. Dit houdt in dat
partijen afwijkende afspraken over beëindiging van het freelance contract
kunnen maken.
TUSSENTIJDSE OPZEGGING
Tussentijdse opzegging door de opdrachtgever van een
freelance contract voor bepaalde tijd is altijd mogelijk. U zult dan,
afhankelijk van de inmiddels verrichte arbeid, de freelancer gedeeltelijk
moeten uitbetalen. Een freelancer kan alleen tussentijds opzeggen als hij
daarvoor goede redenen heeft. Bijvoorbeeld een verhuizing, medische
problemen of een conflict met de opdrachtgever. Opdrachtgever en
freelancer kunnen overigens ook in overleg andere afspraken over
tussentijdse opzegging maken.
Ook een freelance contract voor onbepaalde tijd kan
altijd door de opdrachtgever tussentijds opgezegd worden. U bent daarbij
niet gebonden aan wettelijke bepalingen. Wel kan het zo zijn dat in de
freelance overeenkomst hierover afspraken zijn opgenomen, bijvoorbeeld ten
aanzien van een opzegtermijn. Over het algemeen geldt - ook als er
hierover niets in de overeenkomst is opgenomen - dat de opdrachtgever bij
tussentijdse opzegging in `redelijkheid en billijkheid' moet handelen. De
freelancer die al lange tijd op basis van een overeenkomst voor onbepaalde
tijd voor een opdrachtgever werkt, mag dus niet zonder enige opzegtermijn
'op straat worden gezet'.
GEVOLGEN FLEXWET
De regeling voor verlengde tijdelijke contracten en
kettingrelaties zoals opgenomen in de Wet flexibiliteit en zekerheid geldt
niet voor freelance overeenkomsten, uiteraard voorzover het niet om
fictieve of normale arbeidsovereenkomsten gaat. Is er dus sprake van een
echte freelance overeenkomst, dan hoeft u geen rekening te houden met het
aantal schakels of de algehele duur van de contracten. Een freelance
overeenkomst voor bepaalde tijd kan zo vaak verlengd worden als
opdrachtgever en freelancer willen. Wordt de samenwerking verbroken, dan
eindigt het laatste contract van rechtswege zonder verdere gevolgen.
MODEL FREELANCE OVEREENKOMST
Klik hier
voor een model freelance overeenkomst
